TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Başkanı Cafer Çetin, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin üçüncü yıl dönümünde yaptığı açıklamada, Türkiye’nin deprem gerçeği karşısında yeterli hazırlık düzeyine ulaşamadığını belirterek, “Riskler biliniyor ancak gerekli önlemler alınmıyor” dedi.

Çetin, depremi yalnızca bir anma günü olarak değil, ihmallerin ve yanlış politikaların sonuçlarını hatırlatma günü olarak gördüklerini vurguladı.

“Deprem beklenmedik değil, etkileri azaltılabilir”

On binlerce kişinin hayatını kaybettiği, 11 ilde yaklaşık 40 bin binanın yıkıldığı ve 200 binden fazlasının ağır hasar aldığı 6 Şubat depremlerinde yaşamını yitirenleri saygıyla andıklarını belirten Çetin, Türkiye’de depremlerin beklenmedik olaylar olmadığını söyledi.

Depremin tam zamanının ve büyüklüğünün öngörülemese de etkilerinin azaltılabileceğini ifade eden Çetin, yıkımın büyüklüğünün doğrudan yapı kalitesi, denetim ve risk azaltma politikalarıyla ilişkili olduğunu kaydetti. Aynı büyüklükteki depremlerin farklı ülkelerde benzer yıkıma yol açmamasının, sorunun doğada değil insan kaynaklı hatalarda olduğunu ortaya koyduğunu dile getirdi.

Orta büyüklükteki depremler bile yıkıcı sonuçlar doğuruyor

Çetin, Türkiye’de orta büyüklükte sayılan depremlerin bile ciddi hasara yol açtığını belirterek, Balıkesir Sındırgı’da 10 Ağustos ve 27 Ekim tarihlerinde meydana gelen 6,1 ve 6 büyüklüğündeki depremleri örnek gösterdi. Bu depremlerde 729 binadaki 1036 bağımsız bölümün ağır hasarlı veya yıkık tespit edildiğini aktardı.

Ayrıca Silivri açıklarında meydana gelen 6,2 büyüklüğündeki depremin İstanbul ve Marmara Bölgesi’nde büyük endişe yarattığını hatırlatan Çetin, deprem sonrası iletişim ağının çökmesi, toplanma alanları ve acil ulaşım yollarındaki yetersizliklerin daha büyük bir deprem için umut verici olmadığını söyledi.

Milyonlarca konut risk altında

Türkiye’de yapı stokunun önemli bölümünün hâlâ yüksek risk taşıdığını belirten Çetin, özellikle 2000 yılı öncesi yapılmış binaların hasar görebilirliğinin yüksek olduğunu vurguladı. Son 25 yılda çıkarılan 6 imar affıyla mühendislik hizmeti almamış kaçak yapıların yasallaştırıldığını ifade etti.
TBMM Kahramanmaraş Depremleri Araştırma Komisyonu raporuna göre ülke genelinde 6–7 milyon konutun acilen dönüştürülmesi gerektiğini hatırlatan Çetin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre ise sadece İstanbul’da yaklaşık 600 bin konutun çok riskli, toplamda 1,5 milyon konutun dönüşmesi gerektiğini söyledi.

Buna rağmen ülke çapında güncel ve şeffaf bir yapı envanteri oluşturulmadığını belirterek, risk bilinmeden etkili dönüşümün mümkün olmayacağını dile getirdi.

“Kentsel dönüşüm risk temelli değil, rant temelli ilerliyor”

Yaklaşık 13 yıldır yürürlükte olan kentsel dönüşüm politikalarının deprem riskini azaltmaktan çok arsa değeri yüksek bölgelerde parsel bazlı yenilemelere dönüştüğünü ifade eden Çetin, dönüşümün yalnızca bina yenilemekten ibaret olmadığını söyledi.

Zemin özellikleri, nüfus yoğunluğu, ulaşım altyapısı ve toplanma alanlarının birlikte planlanması gerektiğini belirten Çetin, özellikle dar gelirli bölgelerde dönüşümün ya başlamadığını ya da sürdürülemediğini kaydetti.

Afet hazırlığı afet sonrasına bırakılıyor
Çetin, deprem hazırlığının sürekliliği olmayan ve afet sonrasına sıkışan bir başlık olarak ele alındığını ifade ederek, asıl belirleyici olanın deprem öncesi hazırlıklar olduğunu söyledi.

Okul, hastane ve kamu binalarının güvenliği konusunda şeffaf ve bütüncül bilgi paylaşılmadığını belirten Çetin, afet yönetiminin yalnızca arama-kurtarma kapasitesiyle değil risk azaltma düzeyiyle ölçüldüğünü dile getirdi.

Toplanma alanları yetersiz

Silivri depremi sonrası en çok tartışılan konulardan birinin toplanma alanları olduğunu hatırlatan Çetin, birçok kentte bu alanların yetersiz olduğunu ve bazılarının imar değişiklikleriyle yapılaşmaya açıldığını belirtti.

Toplanma alanlarının yalnızca boş araziler olmadığını; geçici barınma, su, elektrik, ısınma ve sanitasyon altyapısına sahip olması gerektiğini vurguladı.

Deprem sonrası sorunlar sürüyor

6 Şubat depremlerinden etkilenen bölgelerde sorunların üç yıl sonra bile devam ettiğini belirten Çetin, geçici barınma alanlarında yaşayanların barınma, sağlık, eğitim ve altyapı problemlerinin çözülmediğini söyledi.
Depremzedelere teslim edilmesi vaat edilen 650 bin konuttan, üçüncü yıl sonunda 455 bin bağımsız bölümün teslim edildiğini ve bunun hedefe ulaşılmış gibi sunulduğunu ifade etti.

“Afetler kader değil”

Çetin açıklamasının sonunda şu çağrıyı yaptı:
Ülke çapında güncel ve şeffaf yapı envanteri oluşturulmalı
Kentsel dönüşüm risk temelli kamu politikası olarak uygulanmalı
Proje, yapım ve denetim süreçlerinde mühendislik hizmetleri eksiksiz sağlanmalı
Uygulamalar sıkı denetlenmeli

“Afetler kader değildir” diyen Çetin, bilimin ve mühendisliğin uyarıları dikkate alınmadan geçen her günün yeni felaketlerin zeminini hazırladığını belirtti.